Andy Warhol Pop Art’ın Babası
Resim, sanat tarihi, sosyoloji
ve psikoloji okudu. Yazar, film yönetmeni, dergi editörü,
grafiker ve ressam olarak kariyer yaptı. 57 yaşında öldüğü
zaman ardında binlerce resim, çizim illüstrasyon, onlarca
kitap ve film bırakmıştı…
1945
yılında çıkartılmış doğum sertifikasına göre Andrew Warhole
6 Ağustos 1928’de Amerika’nın Pennysylvania Eyaleti'nde, küçük
bir kasaba olan Forest City’de dünyaya geldi. Çekoslovakya’da
doğumundan hemen sonra ailesiyle birlikte Amerika’ya göç ettiğine
dair söylentiler de var. Yine de, doğum gününü 6 Ağustos'ta
kutladığı biliniyor. 22 Şubat 1987, saat 6:31‘de safra kesesi
ameliyatı sonrası oluşan komplikasyonlar nedeniyle New York
Hastanesi’nde öldüğünde doktorlar bu olayı bir tıp skandalı
olarak tanımladılar. Bu iki tarih arasında yaşadıkları ise,
adeta modern sanatın ve yaratıcısı olduğu pop-art akımının
tarihçesi…
Babası
Ondrej Warhole, inşaat işçisi daha sonraları da maden işçisi
olarak çalıştı. 10 yaşından sonra taşındıkları Pittsburg’da
çeşitli sinir hastalıkları geçiren Andy, 1945 yılında liseyi
bitirdi. 1949 yılında mezun olduğu Carnegie Teknoloji Enstitüsü’nde
resim, sanat tarihi, sosyoloji ve psikoloji okudu. Mezun olduktan
sonra New York’a taşındı. New York’ta Glamour Dergisi’nin
sanat editörü Tina Frederiks’le tanıştı ve Glamour için çizimler
yapmaya başladı. İlk işi “Başarı, New York’ta Bir İş Sahibi
Olmaktır” başlıklı bir yazıya görsel malzeme çizmekti. Yazı
yayınlandığında ismi yanlışlıkla Andy Warhol olarak yazıldı
ve o günden sonra soyadının son harfini hiç kullanmadı.
Truman Capote’un hikayelerini resimlendirmek için çizdiği
illüstrasyonlardan oluşan ilk solo sergisini 1952’de New York
Hugo Galerisi’nde açtı. 1953-55 tarihleri arasında bir tiyatro
topluluğu için sahne tasarımları yaptı. Bu dönemde ilk kitapları
yayınlandı ve saçını gümüş rengine boyatmaya başladı. 1956
yılında Eserleri New York Modern Sanat Müzesi’nde sergilendi,
ayrıca Miller Ayakkabıları için yaptığı reklamlarla 35. Yıllık
Sanat Yönetmenleri Kulübü Büyük Ödülü’nü kazandı. Aynı ödülü
bir sonraki yıl da stüdyosuna götürdü.
1960 yılında ilk tablolarını yapmaya başladı. Bunlar Dick
Tracy, Superman, Temel Reis gibi çizgi roman kahramanlarıyla
ilgiliydi. Model olarak ayrıca, Coca Cola şişeleri de kullanıyordu.
1961’de ciddi sanat eleştirmenleri tarafından fark edilmeye
başladı. 1962’de çizimlerini yaptığı dolar banknotları ve
Campbell marka çorba kutusu üzerine yaptığı çeşitlemeler,
“Yeni Gerçekçilik” ismi verilen bir pop-art sergisinde sergilendi
ve bu sergiyle büyük bir başarı kazandı. Tüm New York sanat
çevresi ondan bahsetmeye başladı. 1963 yılında “Fabrika” adını
verdiği stüdyosuna taşındı, “Red Jeckie” ve “Flower (çiçek)”
ismini verdiği resim serilerini çizmeye başladı. 1964 yılına
kadar “Fabrika”da 2000 resim yaptı ve bir çok film çekti.
Warhol çektiği kısa filmlerle Bağımsız Film Ödülü’nü kazandı.
Ayrıca “Empire” ve “Sleep (uyku)” isimli iki deneysel uzun
film çekti. Bu filmlerden “Empire” 8 saat sürüyordu ve yapımı,
Empire State Building’in karşısına konulmuş bir kameranın
8 saat boyunca sabit bir noktada çalıştırılmasıyla gerçekleşmişti.
“Sleep”in konsepti de buna benziyordu. Uyumakta olan birinin
6 saatlik uykusunu görüntülüyordu. Warhol, kendisiyle yapılan
bir röportajda “Birisinin yazdığı kitabı okumaktansa, kendine
iç çamaşır alışını seyretmeyi tercih ederim” demişti. Okumakta
olduğunuz yazının mütevazı yazarı da Warhol’un bu filmleri
sadece ve sadece seyircilerin tepkisini seyretmek için yapmış
olduğu inancında… Kendinizi, bir sinema salonunda Empire State
Building’in aynı açıdan 8 saatlik çekimini (en azından ilk
yarım saatini) seyrederken düşünürseniz, ne demek istediğimi
anlayacağınızı tahmin ediyorum.
1965
yılında, ilk solo müze sergisi açıldı ve aynı tarihte sürpriz
bir kararla artık resim yapmayacağını açıkladı. Bu kararına
da 1972 yılına kadar sadık kaldı. Aradaki dönemde de tabii
ki boş durmadı. Dünya sanat kültürü anlayışını kökünden değiştirecek
bir işbirliğine girdi. Velvet Underground; Lou Reed, John
Cale, Sterling Morrison, Maureen Tucker ve eski fotomodel;
yeni şarkıcı Nico’nun oluşturduğu bir müzik grubuydu. Warhol
grubun ilk albümünün prodüktörlüğünü üstlendi. Albüm müzik
eleştirmenleri tarafından “o döneme kadar yapılmış en etkileyici
albüm” olarak göklere çıkartıldı. Sonra Warhol, albümün konsepti
üzerine “Exploding Plastic Inevitable (kaçınılmaz plastik
patlaması)” isimli multimedya bir gösteri geliştirdi. Gösterinin
açılışı 1966 yazında gerçekleşti. Salondaki ana sahnede grup
müzikal performansını yaparken, yan sahnelerde müzikle uyumlu
çeşitli gösteriler gerçekleşiyordu. Salonun her yerine Warhol’un
filmleri yansıtılıyordu. Renkli ışıklar ve filmler sahneye
ve grubun üzerine yansıtılıyordu. Gösterinin seyirci üzerindeki
etkisi şok ediciydi. Daha sonra Lou Reed’in biyografisini
yazacak olan Diana Clapton gösteriyi “cehennemin bekleme salonu”na
benzetmişti. Lou Reed’in gruba yeni bir prodüktör bulmasıyla
Velvet Underground’la Andy Warhol’un beraberliği sona erdi.
Warhol’un
1966’da yaptığı “Chelsea Girl” adlı filmi, ticari salonlarda
gösterilen ilk underground film olarak tarihe geçti. ’67 yılında
Warhol üniversitelerde konuşmalar yapmaya başladı. Konuşmaları
o kadar başarılı olmuştu ki, bazı üniversiteler, onun yerine
konuşma yapması için Warhol’a benzeyen tiyatrocularla anlaşmaya
başladı.
3 Haziran 1968’de Warhol’a, radikal bir grubun üyesi olan
Valerie Solanis tarafından suikast girişiminde bulunuldu.
Ağır yaralı olarak hastaneye kaldırılan Warhol göğsünden aldığı
üç yara nedeniyle önce öldü sanıldı, kalp masajıyla hayata
döndürüldü, ancak iki ay sonra ayağa kalkabildi. Solanis önce
akıl hastanesine ardından da 3 yıllık cezasını çekmek üzere
ceza evine gönderildi.
Warhol,
70’li ve 80’li yıllarda bir modern sanat idolü olarak kariyerine
dorukta devam etti. 1969 sonbaharında Interview Dergisi’ni
çıkartmaya, 1972’den sonra da tekrar resim yapmaya başladı.
Umut vaat eden genç sanatçıları destekledi, sergiler açtı.
1987 yılında öldüğü zaman 57 yaşındaydı. Dünya onu resimleri,
logoları (Rolling Stones’un ünlü “dil” logosu da Warhol’a
aittir.) ve “gelecekte herkes 15 dakikalığına ünlü olacak”
sözleriyle tanımaya devam ediyor…
barada0
| 24/06/2003 - 23:15
www.hafif.org
Andy
Warhol albümü ve diğer yazılar
