Sanatın Kaynağı Cürettir

Picasso (Pikaso), "Ben aramam, bulurum" dermiş. Hoş söz! Kendisindeki büyük güce güvenen bir kişinin sözü, meydan okur gibi bir söz... Ama bilmem doğru mu?

"Kimse aramadan bulamaz" demeyeceğim, şunu düşünüyorum: Sanatta aramak, bulmak var mıdır? Şair olsun, ressam olsun, bestekar olsun, sanat adamı aramaz, bulmaz, cesaret eder, cüret eder. Aramak, bulmak bilim alanlarında olur. Bilgin, doğanın yasalarını arar, birtakım olayları inceleyip onların sebeplerini bulur, bunlara dayanarak yeni şeyler ortaya koyar. Sanat eri ise bunu yapmaz. Picasso, kübizm çığırını kurarken ne aramış? Ne bulmuş? Kübik eserler meydana koymağa cesaret etmiş, cüret etmiş, bunu göze almış. Güçlü bir kişi olduğu için de beğendirmiş, kabul ettirmiş yaptıklarını. Yaptıklarında güçlü kişiliği belirmiş de onun. Onun kişiliği ancak kübizm çığrı içinde mi belirebilirdi? Hayır. Başka çığırlarda da göstermiş kendini, büyük bir sanat eri olduğunu belli etmiş. Yalnız o değil, öteki ressamlar için de öyle. Onların da büyükleri, değerlileri kübizm çığırında olduğu gibi başka çığırlarda da göstermişler kendilerini. Güçsüzleri bir şey başaramamıştır.

Bilimde olduğu gibi sanatta da bulmak olsaydı, Picasso'nun yolunda giden her kişinin güzel eserler verebilmesi gerekirdi. Bir bilginin kurduğu yoldan gittiniz mi, onun bulduğu yasaları uyguladınız mı, siz de bir şeyler yapabilirsiniz, yanılmazsınız. Sanatta öyle mi oluyor? En büyüklerin arkasına düşüyorsunuz, yaptığınızın bir değeri olmuyor.

Büyük sanat eri, çağının istediği güzelliği arar, bulur diyoruz. O da doğru değil. Doğru olsaydı, onu bir kişi değil, birkaç kişi de bulabilirdi. Orhan Veli'nin şiiri tutunuverdi, yayılıverdi. Çağımız p şiiri istiyordu da onun için mi? Çağımız o şiiri isteseydi, Orhan Veli'den önce, onunla birlikte, yahut ondan sonra, o şiiri başkaları da arayıp bulurlardı. Hayır, öyle olmadı. Orhan Veli öyle yazmağa cesaret etti, göze aldı öyle ölçüsüz, uyaksız, şiir dışında kalmış konular üzerine yazılar yazmayı. Bunları şiir diye kabul ettirdi, o konuları şiire soktu. Aramadı, bulmadı, bir denemeyi ortaya attı. Büyük sanat eri, çağının istediği sanatı arayıp bulmaz, kendi yaptığını çağına "İşte budur senin istediğin!" diye verir, kabul ettirir.

Sanatın kaynağı cürettir. Ama asıl büyüklerin, gerçekten bir kişilikleri olanların cüreti yeni bir güzellik yaratır.

Nurullah Ataç, "Aramak, Bulmak", Günce, 1972
(Servet Tanilli, Yaratıcı Aklın Sentezi, Felsefeye Giriş, s.107, Alkım Yayınevi, 2006)